تنظیم گری فضای مجازی مسئله ای موجودیتی برای حکمرانی کشور است

به گزارش خبرنگار خبرگزاری صداوسیما؛ همایش «تنظیم گری فضای مجازی» امروز چهارشنبه 25 شهریورماه 1405 با حضور آیت الله علی اکبر رشاد، حجت الاسلام عبدالحسین خسروپناه، حجت الاسلام سیدسعیدرضا عاملی، دکتر سیدابوالحسن فیروزآبادی (دبیر سابق شورای عالی فضای مجازی) و دکتر سیدمحمدامین آقامیری (رئیس مرکز ملی فضای مجازی) در پژوهشگاه مجازی فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد.

محمدامین آقامیری، رئیس مرکز ملی فضای مجازی، دراین همایش با اشاره به تفاوت های بنیادین میان فضای فیزیکی و فضای مجازی، اظهار کرد: همان گونه که قانون اساسی به عنوان بالاترین سند حکمرانی، مناسبات میان بخش های مختلف کشور را برای اداره پایدار جامعه مشخص می کند، در فضای مجازی نیز باید نسبت میان امور حاکمیتی، عمومی، رقابتی، انتخابی و انتصابی به صورت دقیق تبیین شود.

وی افزود: فضای مجازی امروز دیگر صرفاً یک ابزار یا زیرساخت نیست، بلکه به جامعه ای تبدیل شده که مردم در آن زندگی، کسب وکار، آموزش و تفریح می کنند؛ بنابراین باید مشخص شود مناسباتی که برای اداره پایدار کشور در فضای فیزیکی تعریف شده، چگونه باید در فضای مجازی بازتعریف و متناسب سازی شود.

آقامیری یکی از چالش های اساسی این حوزه را مقاومت ساختاری ناشی از حفظ و توسعه قدرت دانست و گفت: اگر این مسئله حل نشود، تغییرات و نوسانات دستگاه های اجرایی می تواند مسیر رشد و توسعه کشور در فضای مجازی را ناپایدار کند. به گفته وی، باید میان امور حاکمیتی و غیرحاکمیتی و همچنین حوزه هایی که رقابت در آنها معنا دارد و حوزه هایی که نیازمند ثبات و حاکمیت هستند، تفکیک روشنی ایجاد شود.

رئیس مرکز ملی فضای مجازی در ادامه با اشاره به تغییر ماهیت فعالیت ها در فضای دیجیتال تصریح کرد: در نظام تنظیم گری سنتی، تمرکز عمدتاً بر تنظیم افراد و فعالیت ها بود، اما در فضای مجازی این مدل به تنهایی کارآمد نیست و باید سازوکار های جدیدی برای تنظیم گری طراحی شود.

وی با اشاره به نقش سکو ها در اقتصاد دیجیتال گفت: در بازار سنتی با فروشنده و خریدار مواجه بودیم، اما با شکل گیری سکو ها و پلتفرم ها، «هم رسان» نیز به بازیگر اصلی تبدیل شده است. در این شرایط، اگر یک سکو برای فعالیت خود با تعداد زیادی از تنظیم گران و مجوز های متعدد مواجه شود، نتیجه می تواند شکل گیری نابسامانی در نظام تنظیم گری باشد.

آقامیری ادامه داد: در چنین شرایطی، یا تنظیم گر با شدت وارد عمل می شود و فعالیت ها متوقف یا کند می شوند، یا به دلیل ضرورت ادامه فعالیت، تنظیم گر به مماشات روی می آورد؛ در هر دو حالت، در صورت ادامه این وضعیت، ظرفیت واقعی تنظیم گری تضعیف خواهد شد.

رئیس مرکز ملی فضای مجازی اظهار کرد: در فضای مجازی بخش مهمی از رفتار ها و تعاملات توسط الگوریتم ها شکل می گیرد و بنابراین باید پذیرفت که تنظیم گری صرفاً از طریق تنظیم مستقیم رفتار افراد انجام نمی شود.

وی افزود: در حوزه محتوا، اگرچه کاربران انواع محتوا را در سکو بارگذاری می کنند، اما این الگوریتم های سکو هستند که تعیین می کنند چه محتوایی بیشتر دیده شود. همین موضوع در بازار های دیجیتال نیز وجود دارد و سکو می تواند بر دیده شدن فروشگاه ها، محصولات و خدمات اثر بگذارد.

وی با تأکید بر نقش سکو ها در اعمال تنظیم گری بیان کرد: اگر سکو بازیگر اصلی عرصه تنظیم گری شده باشد، نسبت میان سکو و حاکمیت باید به طور جدی مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا نبود دسترسی و امکان تنظیم سکو، به معنای از دست رفتن بخشی از ظرفیت تنظیم گری خواهد بود.

رئیس مرکز ملی فضای مجازی با اشاره به تجربه کشور های مختلف گفت: در برخی کشور ها بخش قابل توجهی از قدرت تنظیم کنندگی در اختیار صاحبان سکو ها قرار گرفته است و قوانین جدیدی مانند مقررات بازار ها و خدمات دیجیتال در تلاش هستند این مناسبات را مدیریت کنند.

آقامیری افزود: بنابراین بحث توسعه سکو های داخلی یا مواجهه با سکو های خارجی صرفاً یک بحث اقتصادی یا مربوط به ارائه خدمات نیست، بلکه با مسئله وجود یا عدم وجود ظرفیت تنظیم گری حاکمیت ارتباط مستقیم دارد.

وی تأکید کرد: اگر کشور بتواند سکو ها را در چارچوب اصول و ارزش های خود ایجاد، توسعه و حتی در خارج از مرز های فیزیکی کشور عرضه کند، در واقع امکان امتداد ظرفیت تنظیم گری و ارزش های حکمرانی خود را نیز فراهم کرده است.

رئیس مرکز ملی فضای مجازی در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت تفکیک نقش ها و مسئولیت های مختلف در حکمرانی فضای مجازی تأکید کرد و گفت: باید امور حاکمیتی از امور غیرحاکمیتی و حوزه هایی که رقابت در آنها معنا دارد از حوزه هایی که نیازمند ثبات هستند، تفکیک شود.

وی حوزه هایی مانند امنیت و سیاست خارجی فضای مجازی را از جمله موضوعاتی دانست که نیازمند نگاه حاکمیتی و ثبات بلندمدت هستند.

آقامیری همچنین با اشاره به روند های بین المللی در حوزه حکمرانی فضای مجازی اظهار کرد: بخش قابل توجهی از موضوعات مطرح در سازمان ملل و نهاد های بین المللی مرتبط با فضای مجازی، از حملات سایبری و هوش مصنوعی تا قواعد و ترتیبات جدید حکمرانی، در حال شکل گیری است و کشور ها باید نسبت به این روند نظام سازی توجه جدی داشته باشند.

رئیس مرکز ملی فضای مجازی در جمع بندی سخنان خود گفت: در گام نخست باید اصول حاکمیتی در فضای مجازی به صورت روشن و باثبات مشخص شود تا فعالان اقتصادی، اجتماعی و فناورانه بتوانند بر مبنای آن برای سرمایه گذاری و فعالیت بلندمدت برنامه ریزی کنند.

وی افزود: در کنار این اصول، موضوعات اجرایی و تنظیمی که می تواند متناسب با تغییر شرایط و سیاست ها دستخوش تغییر شود نیز باید از مسائل حاکمیتی تفکیک شود.

آقامیری تأکید کرد: در گام بعد، باید مدل تنظیم گری خدمات دیجیتال و به ویژه سکو ها بازطراحی شود و مشخص شود که چگونه الگوریتم ها، نفوذ پلتفرمی و قدرت ناشی از آن باید در چارچوب حکمرانی مدیریت شوند.

وی در پایان گفت: با شکل گیری نفوذ سکوها، اگر نتوانیم تنظیم گری سکو ها را به درستی انجام دهیم، ابزار های حاکمیت به تدریج ناکارآمد خواهد شد و در نهایت با حاکمیتی مواجه می شویم که ابزار های مؤثر اعمال حاکمیت در آن تضعیف شده است. از این منظر، تنظیم گری فضای مجازی صرفاً موضوعی برای توسعه اقتصاد دیجیتال یا مدیریت فرهنگی نیست، بلکه مسئله ای اساسی برای استمرار و ادامه حکمرانی کشور است.